Tuesday, April 25, 2017

පුරාණ ලංකාවේ සෙවනැලි නාට්‍ය කලාව

සෙවනැලි නාට්‍ය කලාව පුරාණ චීනයේ බිහිවූ ප්‍රභල නාට්‍ය සම්ප්‍රදායකි. එහිදී කෙරෙනුයේ සුදු තිරයක් පිටුපස පහනක් දල්වා පහනත් තිරයත් අතර සමින් කල රුපයක් තැබූ විට තිරයේ වැටෙන සෙවනැල්ල  ආශ්‍රයෙන් කතාවක් ඉදිරිපත් කිරීමය. මෙම සමින් කරනා ලද රූප සම්රූ යනුවෙන් හැඳින්විණ. 

මේ ආකාරයට සෙවනැලි මගින් රජුන්ගේ සහ ඇමැතියන්ගේ ක්‍රියා නිරුපනය කිරීමේ නාට්‍ය කලාව ඉන්දියානු සාහිත්‍යයේ "රූ පෝප ජීවන" සහ "ජාල මනණ්ඩපික" යන වදන් වලින් දැක්වෙයි. සංස්කෘත සාහිත්‍යයේ එය "ඡායා නාටක" එනම් සෙවනැලි නැටුම් ලෙසින් නම් කෙරෙයි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ දොළොස් වන සියවසේදී ඉන්දියාවේ "සෙවනැලි නාට්‍ය උත්සවයක් පැවති බව විලියම් රිජ්වේ නම් විචාරකයාගේ Drama and Dramatic Dances කෘතියේ සඳහන් වේ. 

මෙම නාට්‍ය ඉන්දුනීසියාවේ දැනටත් ජනප්‍රිය "චයං" නමින් හැඳින්වෙන කලා අංගයකි. එහිදී නාට්‍ය ශිල්පීන්, සැම්රූ සහ පහන් තිබෙන පැත්තේ පිරිමින් ඉඳ නාට්‍යය බලති. කාන්තාවන් නාට්‍යය බලනුයේ තිරයේ අනෙක් පස ඉඳිමිනි. මේ නිසා ඔවුනට පෙනෙනුයේ සෙවනැලි පමණි. සම්රූ නාට්‍යවල බහුල වශයෙන්  නිරුපනය කෙරෙනුයේ රාමායනය, මහා භාරතය වැනි මහා කාව්‍ය යන්ගෙන් ගත කථා වස්තුන්ය. 

මෙම නාට්‍ය සම්ප්‍රදාය දොළොස් වැනි සහ දහතුන් වන සියවස්හි ලංකාවට සංක්‍රමණය වූ බවට මතයක් පවතියි. එයට සාක්ෂි වන්නේ චූල වංශයේ දැක්වෙන ගාථාවකි. රජය අල්ලා ගන්නා පිණිස සටන් සංවිධානය කරනා ලද පැරකුම් කුමරුන් විසින් ගජබාහු රජුගේ (1137- 1153) රාජධානියේ සිය චරපුරුෂයන් මෙහෙයවූ ආකාරය චුල වංශයේ සඳහන් වන්නේ "කාරෙයි චම්ම රුපාදී කිලා දස්සක කෝවදෝ" ලෙසිණි. එහි අර්ථය වනුයේ සංගීත නාට්‍යය ආදියේ හසල පුද්ගලයින් සහ සම්රු ආදී ක්‍රීඩාවන් ගේ  යෙදුනු අයගේ වේශයෙන් චරපුරුෂයන් යෙදවූ බවය. 

සරත්චන්ද්‍රයන් විසින් 1953 වසරේ කරනා ලද සිංහල ජන නැටුම් සහ නවීන නාට්‍ය කලාව කෘතියේ ඉහත ගාථාව අරුත විස්තර කරමින් මෙසේ පවසයි. "විනෝදය සඳහා බෝනික්කන් (කුඩා රුප) සංගීත රිද්මයට අනුව නැටවීමේ කලාව මෙහි පැවතුන බව මින් පෙනේ." නමුත් චූල වංශ පාඨයෙන් පෙන්නුම් කෙරෙනුයේ රුකඩ හෝ සංගීතයට අනුව නැටවූ කුඩා රූප නොවේ. 

රුකඩ යන වදන සිංහලයට එන්නේ "රූප කාෂ්ඨ" නම් මුල් පදයෙනි. එම මුල් පදයේ තේරුම ලීයෙන් කළ රූපය යනුයි. ඒ බව පුජාවලියේ දැක්වෙන්නේ යැයි සෝරත ශබ්ද කෝෂයේ දැක්වෙයි. 

නාට්‍ය කලාව තුල සම්රූ නැතහොත් චම්ම රූප යොදා ගෙන ඇත්තේ සෙවනැලි නාට්‍ය කලාව සඳහා ය. එබැවින් පුරාන ලංකාවේ සෙවනැලි නාට්‍ය කලාව තිබූ බවට නිගමනය කළ හැක.

ඡායාරූප - අන්තර්ජාලය ඇසුරිණි
http://www.frontline.in/arts-and-culture/shadow-play/article4705618.ece
http://www.thehindu.com/news/national/kerala/shadow-puppet-show-enthralls-audience/article7700441.ece
http://skyumtravelimages.photoshelter.com/image/I0000.sLc7FvGAbQ

Monday, April 24, 2017

කළු රත්‍රන්

මීට වසර තුන් දහසකට ඉහත ග්‍රීසියේ විසූ හෝමර් කවියා විසින් රචිත "ඉලියඩ්"  නම් මහා කාව්‍යයේ කළු පැහැති පලිහක් ගැන කියවෙයි. ගින්නට සහ මැවීමට අධිපති "හීෆස්ටොස්" දෙවිඳුන් විසින් "අකිලිස්" නමැති රණ ශුරයාට එම පලිහ සාදා දී ඇත්තේ රන්, රිදී, ටින් සහ තඹ එක කර සාදන ලද ලෝහයකිනි. 

එමෙන්ම වාල්මිකී විසින් රචිත රාමායණ වීර කාව්‍යයේ කියවෙන අසුන් බිලිදී සිදු කරනා අශ්ව මේද යාගය සිදුකළ පුජකයනට තෑගි  දුන් රන් කැබලි දම් පැහැති බව කියවෙයි.

පැරණි ග්‍රීක රෝම සහ ඊජිප්තු ශිෂ්ඨාචාර වල ද  ප්‍රතිමා කැටයම් ආදිය තැනූ කළු රත්‍රන් නමැති ලෝහයක් ගැන කියවෙයි.

සියවස් ගණනාවකට ඉහත ලියැවුන සාහිත්‍යයේ දැක්වෙන මෙම ලෝහය දැනටත් ජපානයේ භාවිතා කරනා "ෂකුඩෝ" නම් වන ලෝහයට බෙහෙවින් සමාන බව පර්යේෂකයින් කියති.  මෙම ෂකුඩෝ නම් වන මිශ්‍ර ලෝහය සාදනුයේ තඹ සමග රන්, රිදී සහ ආසනික් කලවම් කිරීමෙනි. මෙමෙ මිශ්‍ර ලෝහය මළ බැඳීමේදී තද දම් පැහැයකට හැරෙයි. ෂකුඩෝ වලින් කල කැටයම් මළ ගැන්වීම කර ඇත්තේ ඒවා කොපර් ඇසිටේට් සහ කොපර් සල්ෆේට් ද්‍රාවණයක ගිල්ලවීමෙනි. 

14 වන සිය වසේදී සිට ජපානයේ භාවිතා කරන්නට ඇතැයි සැලකෙන මෙම ලෝහය ගැන සෙසු ලෝකයා දැනගෙන ඇත්තේ 19 වන සියවස මැද භාගයේදීය. කලක් යන තුරුම ඉතිහාසඥයන් සිතාගෙන සිටියේ ජපන් ජාතිකයින් මේ ලෝහය ගැන දැනගත්තේ 14 වන සියවසේදී චීන ජාතිකයන්ගෙන් බවය. නමුත් මේ ආකාරයේ ලෝහ වලට බටහිර දිග ඉතිහාසයක් ඇති බව පැරණි කෞතුක භාණ්ඩ සහ පැරණි සාහිත්‍ය කෘති විමර්ශනයෙන් දැනගන්නට ලැබිණ. 

හොමර්ගේ ඉලියඩ් කාව්‍යයට අමතරව ක්‍රිස්තු පුර්ව පළමුවන සියවසේ ලියැවුණු ග්‍රීක දාර්ශනික ප්ලුටාක්ගේ "මොරලියා" කෘතියේද, ක්‍රිස්තු වර්ෂ දෙවන සියවසේ පොසානියාස් විසින් රචිත ග්‍රීක චාරිකා නම් කෘතියේද දම් පැහැති රන් බඳුන් ගැන කියවෙයි. 

චීනයේ "සු මො චින්" නම් දම් පැහැති දීප්තිමත් රන් වර්ගයක් ගැන ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස් වන සියවසේදී අසන්නට ලැබේ. අමතරව 15 වන සියවසේ සිට චීනයේ නිපදවුණු වූ කොං නමැති තඹ සහ රන් අඩංගු මිශ්‍ර ලෝහයක් ගැන ද වාර්තා ඇත. 

ටිබටයේදී  10 වන සියවසේ පළ කෙරුණ ලියවිල්ලක එහි නිපදවුණු "යි ක්හිම්" නමැති කළු පැහැ ලෝහයක් ගැන කියැවේ. 

බ්‍රිතාන්‍යයේ  අටවන සහ නවවන සියවස් වල "සැක්සන්" සහ "කෙල්ටික්" කර්මාන්ත කරුවන් නිපදවූ මෙවන් ලෝහ මිශ්‍රණයක් ගැන වාර්ථා පර්යේෂකයනට හමුව ඇත. 

කැණීම් වලදී සොයාගත් ඊජිප්තු ශිෂ්ඨාචාර වලට අයත්  කළු පැහැයෙන් මලින වූ  කැටයම්  ක්‍රිස්තු පුර්ව 15 සහ 13 සියවස් වලය අයත්ය. 

නමුත් විවිධ දේශයන්හි වාර්තාවන කළු රත්තරන් වල කතාවේ ආරම්භය කොතැනක සිදුවුනි දැයි මේ වන තෙක් නිශ්චිත මතයකට එළඹ නැත. 

Sunday, April 23, 2017

සමනල වැව නිම්නයේ පුරාණ යකඩ නිෂ්පාදන තාක්ෂණය

යකඩ උනු කළ උදුන් 
ඩමස්කස් කඩු පුරාණ අරාබි සටන් බිමේ තියුණු සහ ශක්තිමත්ම ආයුධය වශයෙන් සැලකින. මේ කඩු සඳහා වානේ සපයා ඇත්තේ ඉන්දියාවෙන් සහ ලංකාවෙන් බවට ලිඛිත සාක්ෂි ඇත. 

එකදාස් නවසිය අනූව දශකයේ මුල් භාගයේ සමනල වැව නිම්නයේ සිදුකල පුරාවිද්‍යා කැනීම් තුලින් පුරාණ යුග වල මෙරට තිබූ යකඩ නිෂ්පාදන තාක්ෂණය පිලිබඳ සාක්ෂි මතු කරගත හැකි විය. පුරාවිද්‍යා කැනීම් වලදී බෙලිහුල් ඔයට දකුණෙන් පිහිටි ගලේවල හින්න ප්‍රදේශයෙන් මීටර් 10 x 10 ප්‍රමාණයේ උදුන් හතරක් සොයා ගත් අතර මේ එක උදුනක් මීටර් 2ක ගැඹුරින් යුතු විය. යකඩ නිෂ්පාදනයේදී අප ද්‍රව්‍යයක් වශයෙන් පිටවන යබොර උදුනෙන් ඉවත් කිරීමට භාවිතා කරනා ලද මැටි කලද උදුන් ආශ්‍රිතව හමුව ඇත. මේ උදුන් ක්‍රිස්තු වර්ෂ 7 - 10 අතර කාල සීමාවට අයත් බව පුරා විද්‍යාඥයෝ පවසති.

මෙම උදුන් වල භාවිතා කර ඇති තාක්ෂණය ලොව වෙනත් කිසිදු ශිෂ්ඨාචාරයක වාර්ථා වී නොමැති බව පැවසෙයි. යකඩ උණු කිරීමට භාවිතා කළ මේ උදුන් වල ඉහල උෂ්ණත්වයයක් ලබාගැනීම සඳහා එම ප්‍රදේශයට බලපෑ මෝසම් සුළං ධාරා උපයෝගී කරගන ඇත. මේ සියළු උදුන් ගඟ ඉහලින් කඳු බෑවුමේ බටහිරට මුහුණලා සකසා ඇත. සියල්ල ස්ථානගත කර ඇත්තේද කඳු බෑවුමේ සුළං කපොල්ලක එකම උස් මට්ටමකිනි. මේ කඳු බෑවුමට මැයි මස අග භාගයේදී පටන් ගෙන අගෝස්තු දක්වා දැඩි සුළඟක් ලැබෙයි. එම සුළඟ පැයට කිලෝමීටර 70 ක පමණ වේගවත් ය. මෙම වේගවත් සුළං ධාරා උදුන් තුලට හරවා වැඩි ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයක් උදුණට ලබා දීම මගින් යකඩ උනු කිරීම සඳහා වැඩි උෂ්ණත්වයක් ලබාගෙන ඇත. යකඩ ඔක්සයිඩයේ අයනික සම්බන්ධය කඩා යකඩ නිස්සාරණයට සෙල්සියස් අංශක 1543ක දැඩි උෂ්ණත්වයක් අවශ්‍යය වේ.

ඉහලම තත්වයේ යකඩ විශේෂිත දැව වර්ග සමග කොවේ දමා උණු කිරීමෙන් වානේ නිෂ්පාදනය කරනා තාක්ෂණයද මෙම පෙදෙසේ පවතී බව කියවේ.

මෙම පෙදෙසේ යකඩ උණු කිරීම පිළිබඳව සාක්ෂි තිබුනද ජනාවාස පැවති බව තහවුරු කිරීමට සාක්ෂි නොමැත. ජනාවාස පිළිබඳව පවතින ප්‍රභලම සහ සුලභම පුරා විද්‍යා සාක්‍ෂිය වශයෙන් පිලිගැනෙනුයේ වලන් කටුය. මෙම පර්යේෂණ සිදු කළ පුරා විද්‍යාඥයන් පවසනුයේ යකඩ කර්මාන්තකරුවන් ජුනි, ජූලි සහ අගෝස්තු මාස වල දිවා කල පැමිණ සිය කර්මාන්තවල යෙදුනු පිරිසක් මිස ස්ථිර පදිංචියේ සිටි පිරිසක් නොවන බවය. 

යකඩ නිෂ්පාදනය සඳහා අමුද්‍රව්‍ය ලබාගෙන ඇත්තේද මෙම පෙදෙසින්මය. ගලේවල හින්න ප්‍රදේශයේ යකඩ වලින් පෝෂිත යපස් නිධි පවතියි. ගල් බොරළු මිශ්‍රිත මෙම යපස් වල යකඩ ඇත්තේ ඛනිජයක් වශයෙන් නොව ඔක්සිජන් සල්ෆේට් සහ කාබනේට් අඩංගු යකඩ පාෂාණයක් වශයෙනි.

යපස් අධික උෂ්ණත්වයකට බඳුන් කර එහි යබොර ඉවත් කර ලබා ගත් යකඩ පතුල පාත්‍රයක හැඩයක් ගත් කුට්ටි වශයෙන් සකස් කොට ඇත. මෙලෙස නිෂ්පාදනය කරනා ලද යකඩ කුට්ටිද ගලේවල හින්න ප්‍රදේශයෙන් සොයාගෙන ඇත.

සමනළ වැව සෑදීමට පෙර මෙම ප්‍රදේශය හරහා රුහුණට ගලා ගිය වලවේ ගඟ ද රට මැදට ගලා ගිය බෙලිහුල් ඔයද ඔස්සේ යකඩ කුට්ටි ප්‍රවාහනය කරන්නට ඇති බවට මතයක් පවතියි. 

සමනල වැව යෝජනා ක්‍රමය යටතේ ජලාශයට වතුර පිරවූ පසුව මෙම උදුන් පැවති ප්‍රදේශය ජලයෙන් යටව ගියේය. නමුත් ජලය පිරවීමට පෙර වසර දෙකක් තිස්සේ සිදු කළ ගවේෂණ මගින් හෙලයාගේ පුරාණ යකඩ කර්මාන්තය පිලිබඳ සාක්ෂි මතුකරලීම පැසසුම් සහගතය.